Bài viết theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp 68/2025/QH15 và Nghị định 366/2025/NĐ-CP
Ngưỡng 03 lần vốn chủ sở hữu là mốc phải báo cáo, và cách tính có ba khoản bị loại khỏi nợ phải trả cùng một khoản bị loại khỏi vốn chủ sở hữu. Bỏ qua bốn loại trừ này thì tỷ lệ tính ra sai.
Bài viết áp dụng cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Tổ chức tín dụng thực hiện huy động vốn, cho vay vốn và cấp bảo lãnh theo pháp luật về các tổ chức tín dụng.
- Huy động vốn theo nguyên tắc tự vay, tự trả.
- Nhà nước không chịu trách nhiệm trả nợ với khoản doanh nghiệp trực tiếp vay.
- Bảo lãnh cho công ty con: không vượt giá trị vốn góp thực tế.
- Cho vay từng công ty con: cũng không vượt giá trị vốn góp thực tế.
- Vượt trần cho vay thì báo cáo để được phê duyệt.
- Nợ phải trả và bảo lãnh vượt 03 lần vốn chủ sở hữu: báo cáo để giám sát.
- Vốn chủ sở hữu loại trừ nguồn kinh phí và quỹ khác.
- Nợ phải trả loại trừ ba quỹ.
- Cho vay phải có quy chế nội bộ và biện pháp bảo đảm tiền vay.
Huy động vốn
- Doanh nghiệp quyết định huy động vốn theo nguyên tắc tự vay, tự trả. Phương án huy động vốn phải bảo đảm khả năng thanh toán nợ.
- Doanh nghiệp vay đúng mục đích, tự chịu mọi rủi ro và chịu trách nhiệm trước pháp luật trong quá trình huy động, quản lý, sử dụng vốn vay và trả nợ đúng hạn.
- Nhà nước không chịu trách nhiệm nghĩa vụ trả nợ đối với các khoản nợ do doanh nghiệp trực tiếp vay.
- Người phê duyệt phương án huy động vốn, cho vay vốn chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Vay nước ngoài
- Doanh nghiệp được vay vốn nước ngoài theo phương thức tự vay, tự chịu trách nhiệm trả nợ cho bên cho vay nước ngoài theo đúng điều kiện đã cam kết.
- Điều kiện, trình tự, thủ tục theo pháp luật về quản lý vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh, và theo pháp luật quản lý ngoại hối.
- Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty phê duyệt phương án vay nước ngoài trung hạn, dài hạn thuộc thẩm quyền.
- Khoản vay được Chính phủ bảo lãnh thực hiện theo pháp luật về quản lý nợ công.
Ba giới hạn phải nhớ
| Nội dung | Giới hạn | Vượt thì sao |
|---|---|---|
| Bảo lãnh cho công ty do doanh nghiệp nắm giữ trên 50% vốn điều lệ vay tại tổ chức tín dụng | Tổng giá trị các khoản bảo lãnh không vượt quá giá trị vốn góp thực tế của doanh nghiệp tại thời điểm bảo lãnh | |
| Cho vay công ty do doanh nghiệp nắm giữ trên 50% vốn điều lệ | Tổng giá trị các khoản cho vay đối với từng công ty không vượt quá giá trị vốn góp thực tế tại thời điểm cho vay | Báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét, phê duyệt |
| Tổng nợ phải trả gồm cả các khoản bảo lãnh | Không vượt quá 03 lần vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính quý hoặc năm gần nhất với thời điểm huy động vốn | Báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu sau khi phê duyệt phương án, để giám sát |
Cách tính tỷ lệ 03 lần
Vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán được xác định không bao gồm chỉ tiêu “Nguồn kinh phí và quỹ khác”.
Nợ phải trả trên bảng cân đối kế toán được xác định không bao gồm ba chỉ tiêu: “Quỹ khen thưởng, phúc lợi”, “Quỹ bình ổn giá”, “Quỹ phát triển khoa học và công nghệ”.
Tổng giá trị các khoản bảo lãnh được xác định bằng tổng số dư nghĩa vụ bảo lãnh đối với từng công ty do doanh nghiệp nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
Điều kiện cho công ty con vay
- Công ty hoạt động trong lĩnh vực phù hợp với chiến lược phát triển của công ty mẹ.
- Có phương án vay vốn, sử dụng vốn vay khả thi trên cơ sở thẩm định hiệu quả của phương án.
- Có biện pháp bảo đảm tiền vay theo pháp luật dân sự, hoặc biện pháp bảo đảm khác theo pháp luật nước tiếp nhận đầu tư khi cho công ty ở nước ngoài vay.
Các điều kiện này không áp dụng cho khoản cho vay vốn cổ đông theo giấy chứng nhận đầu tư ra nước ngoài, và cho các khoản cho vay lại, chuyển nợ vay, hợp đồng cam kết chuyển nợ vay của doanh nghiệp nhà nước cho công ty con, công ty liên kết, pháp nhân khác khi tổ chức cho vay hoặc bên bảo lãnh không đồng ý chuyển đổi chủ thể vay.
Doanh nghiệp cho vay phải bảo đảm
- Tỷ lệ nợ phải trả, gồm cả các khoản bảo lãnh, trên vốn chủ sở hữu theo đúng quy định.
- Nguồn lực tài chính để thực hiện nhiệm vụ do đại diện chủ sở hữu nhà nước giao và các nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.
Trách nhiệm của người quyết định
- Quyết định cho vay đúng thẩm quyền và chịu trách nhiệm về việc thu hồi đầy đủ, đúng hạn vốn cho vay.
- Ban hành quy chế nội bộ về cho vay vốn.
- Tổ chức kiểm tra, giám sát tình hình tài chính, việc sử dụng vốn vay và việc trả nợ của công ty con.
- Có biện pháp phòng ngừa, xử lý nợ xấu phát sinh.
Việc cần làm
- Lập bảng theo dõi giá trị vốn góp thực tế tại từng công ty con để so với hạn mức bảo lãnh và cho vay.
- Tính tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu theo đúng bốn khoản loại trừ, đừng lấy thẳng số trên bảng cân đối.
- Lấy số từ báo cáo tài chính quý hoặc năm gần nhất với thời điểm huy động vốn.
- Cộng đủ số dư nghĩa vụ bảo lãnh vào tổng nợ khi kiểm tra ngưỡng 03 lần.
- Vượt hạn mức cho vay với một công ty con: trình cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt trước.
- Chạm ngưỡng 03 lần: báo cáo sau khi phê duyệt phương án để cơ quan đại diện chủ sở hữu giám sát.
- Ban hành quy chế nội bộ về cho vay vốn nếu chưa có.
- Thẩm định phương án vay của công ty con và đối chiếu với chiến lược phát triển của công ty mẹ.
- Ký đủ biện pháp bảo đảm tiền vay trước khi giải ngân.
Doanh nghiệp nhà nước được vay tối đa bao nhiêu?
Luật không cấm ở một mức cụ thể, nhưng nếu huy động vốn dẫn đến tổng số nợ phải trả gồm cả các khoản bảo lãnh vượt quá 03 lần vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính quý hoặc năm gần nhất, doanh nghiệp phải báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu sau khi phê duyệt phương án để giám sát.
Tính tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu có loại trừ khoản nào không?
Có. Vốn chủ sở hữu không bao gồm chỉ tiêu Nguồn kinh phí và quỹ khác. Nợ phải trả không bao gồm Quỹ khen thưởng, phúc lợi, Quỹ bình ổn giá và Quỹ phát triển khoa học và công nghệ.
Bảo lãnh cho công ty con được tối đa bao nhiêu?
Tổng giá trị các khoản bảo lãnh không vượt quá giá trị vốn góp thực tế của doanh nghiệp tại thời điểm bảo lãnh, và chỉ bảo lãnh cho công ty do doanh nghiệp nắm giữ trên 50% vốn điều lệ vay tại các tổ chức tín dụng.
Cho công ty con vay quá hạn mức thì làm gì?
Báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét, phê duyệt.
Nhà nước có trả nợ thay doanh nghiệp không?
Không. Nhà nước không chịu trách nhiệm nghĩa vụ trả nợ đối với các khoản nợ do doanh nghiệp trực tiếp vay.
Ai phê duyệt phương án vay nước ngoài?
Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty phê duyệt phương án vay nước ngoài trung hạn, dài hạn thuộc thẩm quyền. Khoản vay được Chính phủ bảo lãnh thực hiện theo pháp luật về quản lý nợ công.
Công ty con phải đáp ứng gì mới được vay từ công ty mẹ?
Hoạt động trong lĩnh vực phù hợp với chiến lược phát triển của công ty mẹ, có phương án vay và sử dụng vốn vay khả thi trên cơ sở thẩm định hiệu quả, và có biện pháp bảo đảm tiền vay.
Có bắt buộc ban hành quy chế cho vay không?
Có. Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty phải ban hành quy chế nội bộ về cho vay vốn, đồng thời kiểm tra giám sát việc sử dụng vốn vay và có biện pháp phòng ngừa, xử lý nợ xấu.
- Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15, Điều 19
- Nghị định 366/2025/NĐ-CP về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Điều 21 và Điều 22
Xem thêm: Giám sát tài chính đặc biệt: dấu hiệu mất an toàn và mốc 30 ngày
