Bài viết theo các Điều 179 đến Điều 190 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14
Nguyên tắc chung là tranh chấp lao động cá nhân phải qua hòa giải trước. Nhưng có sáu nhóm được đi thẳng, và trong đó có hai nhóm phổ biến nhất trong thực tế: sa thải và đơn phương chấm dứt hợp đồng.
- Ba nơi giải quyết: hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài lao động, Tòa án nhân dân.
- Nguyên tắc: phải qua hòa giải trước khi yêu cầu trọng tài hoặc tòa án.
- Sáu nhóm không bắt buộc qua hòa giải, gồm sa thải và đơn phương chấm dứt hợp đồng.
- Hòa giải viên phải kết thúc việc hòa giải trong 05 ngày làm việc.
- Ban trọng tài lao động phải được thành lập trong 07 ngày làm việc, và ra quyết định trong 30 ngày.
- Thời hiệu: 06 tháng với hòa giải, 09 tháng với trọng tài, 01 năm với tòa án.
- Chọn trọng tài thì không được đồng thời yêu cầu tòa án giải quyết.
- Cơ quan chuyên môn về lao động chuyển yêu cầu trong 05 ngày làm việc.
Tranh chấp lao động là gì
Tranh chấp lao động là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ, lợi ích phát sinh giữa các bên trong quá trình xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ lao động; tranh chấp giữa các tổ chức đại diện người lao động với nhau; và tranh chấp phát sinh từ quan hệ có liên quan trực tiếp đến quan hệ lao động.
| Loại | Giữa những ai |
|---|---|
| Tranh chấp lao động cá nhân | Người lao động với người sử dụng lao động; người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại |
| Tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc về lợi ích | Một hay nhiều tổ chức đại diện người lao động với người sử dụng lao động hoặc một hay nhiều tổ chức của người sử dụng lao động |
Sáu nhóm không bắt buộc qua hòa giải
- Về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải, hoặc về trường hợp bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.
- Về bồi thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động.
- Giữa người giúp việc gia đình với người sử dụng lao động.
- Về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp.
- Về bồi thường thiệt hại giữa người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
- Giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại.
Kiện về sa thải và kiện về đơn phương chấm dứt hợp đồng chiếm tỷ lệ lớn trong tranh chấp lao động, và cả hai đều được đưa thẳng ra tòa án.
Doanh nghiệp không nên trông vào bước hòa giải như một hàng rào trì hoãn trong hai nhóm này.
Ba mốc thời hiệu
| Yêu cầu ai giải quyết | Thời hiệu |
|---|---|
| Hòa giải viên lao động | 06 tháng kể từ ngày phát hiện ra hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm |
| Hội đồng trọng tài lao động | 09 tháng kể từ ngày phát hiện ra hành vi đó |
| Tòa án nhân dân | 01 năm kể từ ngày phát hiện ra hành vi đó |
Mốc đếm là ngày phát hiện ra hành vi, không phải ngày hành vi xảy ra. Trường hợp người yêu cầu chứng minh được vì sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc lý do khác theo quy định pháp luật mà không thể yêu cầu đúng hạn, thì thời gian đó không tính vào thời hiệu.
Trình tự hòa giải
| Bước | Nội dung | Thời hạn |
|---|---|---|
| Tiếp nhận yêu cầu | Cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân là đầu mối tiếp nhận, phân loại, hướng dẫn, hỗ trợ. Sau đó chuyển yêu cầu đến hòa giải viên lao động, hoặc chuyển đến Hội đồng trọng tài, hoặc hướng dẫn gửi đến Tòa án | 05 ngày làm việc |
| Hòa giải | Hòa giải viên lao động phải kết thúc việc hòa giải. Tại phiên họp hòa giải phải có mặt hai bên tranh chấp, các bên có thể ủy quyền cho người khác tham gia | 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu |
Hòa giải viên lao động là người do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm, để hòa giải tranh chấp lao động, tranh chấp về hợp đồng đào tạo nghề, và hỗ trợ phát triển quan hệ lao động.
Giải quyết tại Hội đồng trọng tài lao động
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Điều kiện | Trên cơ sở đồng thuận của các bên tranh chấp |
| Thành lập Ban trọng tài lao động | 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu |
| Ra quyết định giải quyết | 30 ngày kể từ ngày Ban trọng tài lao động được thành lập |
| Ràng buộc kèm theo | Khi đã yêu cầu Hội đồng trọng tài, các bên không được đồng thời yêu cầu Tòa án giải quyết |
Hết 07 ngày làm việc mà Ban trọng tài lao động không được thành lập, hoặc hết 30 ngày mà Ban trọng tài không ra quyết định, thì các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.
Một trong các bên không thi hành quyết định giải quyết tranh chấp của Ban trọng tài lao động thì các bên cũng có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.
Năm nguyên tắc giải quyết tranh chấp
- Tôn trọng quyền tự định đoạt thông qua thương lượng của các bên trong suốt quá trình giải quyết.
- Coi trọng giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích của hai bên, tôn trọng lợi ích chung của xã hội, không trái pháp luật.
- Công khai, minh bạch, khách quan, kịp thời, nhanh chóng và đúng pháp luật.
- Bảo đảm sự tham gia của đại diện các bên trong quá trình giải quyết.
- Việc giải quyết chỉ tiến hành sau khi có yêu cầu của bên tranh chấp, hoặc theo đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và được các bên tranh chấp đồng ý.
Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết có quyền yêu cầu các bên và bên liên quan cung cấp tài liệu, chứng cứ, trưng cầu giám định, mời người làm chứng và người có liên quan.
Bốn việc doanh nghiệp nên chuẩn bị
- Lưu đủ hồ sơ quá trình xử lý kỷ luật và chấm dứt hợp đồng, vì hai nhóm này ra tòa thẳng, không có bước hòa giải để bổ sung.
- Ghi lại mốc ngày người lao động biết về quyết định, vì thời hiệu đếm từ ngày phát hiện ra hành vi.
- Cân nhắc phương án trọng tài khi cả hai bên muốn giải quyết nhanh, vì trọng tài có mốc 30 ngày ra quyết định.
- Cử người đại diện có thẩm quyền tham gia phiên họp hòa giải, hoặc lập văn bản ủy quyền hợp lệ.
Xem thêm: Kỷ luật lao động: hình thức, thời hiệu và trình tự xử lý
Tranh chấp lao động cá nhân giải quyết ở đâu?
Hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài lao động và Tòa án nhân dân, theo Điều 187.
Có bắt buộc hòa giải trước không?
Có, trừ sáu nhóm tại khoản 1 Điều 188, gồm sa thải và đơn phương chấm dứt hợp đồng, bồi thường và trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng, tranh chấp với người giúp việc gia đình, tranh chấp về các loại bảo hiểm, bồi thường với doanh nghiệp đưa lao động đi nước ngoài, và tranh chấp giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại.
Kiện về việc bị sa thải có phải hòa giải trước không?
Không. Tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải.
Thời hiệu khởi kiện ra tòa là bao lâu?
01 năm kể từ ngày phát hiện ra hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm.
Hòa giải viên có bao nhiêu ngày để hòa giải?
05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu.
Trọng tài lao động giải quyết trong bao lâu?
Ban trọng tài lao động phải được thành lập trong 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận yêu cầu, và phải ra quyết định trong 30 ngày kể từ ngày được thành lập.
Đã yêu cầu trọng tài rồi có kiện ra tòa được không?
Không được đồng thời. Chỉ khi Ban trọng tài không được thành lập đúng hạn, không ra quyết định đúng hạn, hoặc một bên không thi hành quyết định, thì các bên mới có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.
Nộp yêu cầu giải quyết tranh chấp ở đâu?
Cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân là đầu mối tiếp nhận, và trong 05 ngày làm việc phải chuyển yêu cầu đến hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài, hoặc hướng dẫn gửi đến Tòa án.
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14: Điều 179, Điều 180, Điều 181, Điều 183, Điều 184, Điều 187, Điều 188, Điều 189 và Điều 190.
