Dự phòng tổn thất tài sản: năm loại và mức trích lập

Bài viết theo Tài khoản 229 Dự phòng tổn thất tài sản tại Thông tư số 99/2025/TT-BTC, hiệu lực từ ngày 01/01/2026

Tài khoản 229 gom năm loại dự phòng khác nhau vào một chỗ. Mỗi loại có một căn cứ trích lập riêng, và quan trọng hơn, có một tài khoản chi phí đối ứng khác nhau. Trích nhầm chỗ làm sai cả cơ cấu chi phí trên báo cáo kết quả kinh doanh.

Nắm nhanh

Năm loại: dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh, tổn thất đầu tư vào đơn vị khác, nợ phải thu khó đòi, giảm giá hàng tồn kho, tổn thất tài sản sinh học.
Nợ quá hạn: 30% từ 6 tháng đến dưới 1 năm, 50% từ 1 đến dưới 2 năm, 70% từ 2 đến dưới 3 năm, 100% từ 3 năm trở lên.
Viễn thông và bán lẻ trả chậm có mốc riêng, bắt đầu từ 3 tháng.
Thời gian quá hạn tính theo thời gian trả nợ gốc trong hợp đồng ban đầu, không tính việc gia hạn nợ giữa các bên.
Nợ chưa đến hạn mà khách nợ phá sản, bỏ trốn thì doanh nghiệp tự dự kiến mức tổn thất, tối đa bằng giá trị khoản nợ trên sổ.
Dự phòng nợ phải thu và tổn thất đầu tư ghi vào chi phí khác nhau: một bên chi phí quản lý doanh nghiệp, một bên chi phí tài chính.
Dự phòng giảm giá hàng tồn kho ghi vào giá vốn hàng bán.
Trích lập và hoàn nhập đều thực hiện ở thời điểm lập Báo cáo tài chính.

Năm loại dự phòng và tài khoản chi phí đối ứng

Loại dự phòng	Trích khi nào	Ghi vào chi phí
Giảm giá chứng khoán kinh doanh	Có bằng chứng chắc chắn giá trị thị trường của chứng khoán nắm giữ vì mục đích kinh doanh giảm so với giá trị ghi sổ	Chi phí tài chính
Tổn thất đầu tư vào đơn vị khác	Đơn vị nhận vốn góp bị lỗ, khoản đầu tư suy giảm giá trị, hoặc khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn có khả năng không thu hồi được	Chi phí tài chính
Nợ phải thu khó đòi	Có bằng chứng khó thu hồi hoặc không thu hồi được một phần hoặc toàn bộ khoản phải thu	Chi phí quản lý doanh nghiệp
Giảm giá hàng tồn kho	Có bằng chứng giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc của hàng tồn kho	Giá vốn hàng bán
Tổn thất tài sản sinh học	Có bằng chứng giá trị thuần có thể thực hiện được nhỏ hơn giá gốc của tài sản sinh học	Tương tự hàng tồn kho

Mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi

Thời gian quá hạn	Mức trích chung	Viễn thông và bán lẻ trả chậm cho cá nhân
Từ 3 tháng đến dưới 6 tháng	Chưa trích	30%
Từ 6 tháng đến dưới 9 tháng	30% (mốc 6 tháng đến dưới 1 năm)	50%
Từ 9 tháng đến dưới 12 tháng	30% (mốc 6 tháng đến dưới 1 năm)	70%
Từ 1 năm đến dưới 2 năm	50%	100% từ 12 tháng trở lên
Từ 2 năm đến dưới 3 năm	70%	100%
Từ 3 năm trở lên	100%	100%

Nhóm được áp mốc riêng là doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ viễn thông và doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ hàng hóa, với khoản phải thu cước dịch vụ viễn thông, công nghệ thông tin, truyền hình trả sau, và khoản phải thu do bán lẻ hàng hóa theo hình thức trả chậm hoặc trả góp cho đối tượng nợ là cá nhân.

Gia hạn nợ không làm lùi mốc trích lập

Việc xác định thời gian quá hạn căn cứ vào thời gian trả nợ gốc theo hợp đồng mua bán ban đầu, không tính đến việc gia hạn nợ giữa các bên.

Ký phụ lục gia hạn cho khách hàng vì vậy không xóa được nghĩa vụ trích dự phòng đã phát sinh.

Ba nhóm căn cứ trích dự phòng nợ phải thu

Nợ đã quá hạn thanh toán ghi trong hợp đồng kinh tế, khế ước vay nợ, bản cam kết hợp đồng hoặc cam kết nợ mà vẫn chưa thu được.
Nợ từ hợp đồng hợp tác kinh doanh mà doanh nghiệp khó hoặc không có khả năng thu hồi do dự án bị tạm dừng hoặc kéo dài không phải vì yêu cầu kỹ thuật, hoặc dự án không có khả năng tiếp tục triển khai.
Nợ chưa đến hạn thanh toán nhưng khách nợ đã lâm vào tình trạng phá sản, đang làm thủ tục giải thể, mất tích hoặc bỏ trốn.

Trường hợp doanh nghiệp tự ước tính mức tổn thất

Với khoản nợ chưa đến hạn mà có bằng chứng về các tình huống nặng, doanh nghiệp tự dự kiến mức tổn thất không thu hồi được, tối đa bằng giá trị khoản nợ đang theo dõi trên sổ kế toán. Các tình huống được liệt kê gồm:

Tổ chức kinh tế đã phá sản, đã mở thủ tục phá sản, đã bỏ trốn khỏi địa điểm kinh doanh.
Đối tượng nợ đang bị các cơ quan pháp luật truy tố, giam giữ, xét xử hoặc đang thi hành án.
Đối tượng nợ đang mắc bệnh hiểm nghèo hoặc đã chết.
Khoản nợ đã được yêu cầu thi hành án nhưng không thể thực hiện do đối tượng nợ bỏ trốn khỏi nơi cư trú.
Khoản nợ đã được khởi kiện đòi nợ nhưng bị đình chỉ giải quyết vụ án, hoặc các lý do khác.

Chế độ kế toán còn cho phép dùng phương pháp khác: doanh nghiệp có bằng chứng tin cậy hơn hoặc phương pháp phù hợp hơn để xác định giá trị có thể thu hồi thì được áp dụng phương pháp đó.

Dự phòng giảm giá hàng tồn kho

Căn cứ là giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc. Giá trị thuần có thể thực hiện được bằng giá bán ước tính trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường, trừ chi phí ước tính để hoàn thành sản phẩm và chi phí ước tính cần thiết cho việc bán.

Phải tính theo từng loại vật tư, hàng hóa, sản phẩm tồn kho.
Dịch vụ cung cấp dở dang thì tính theo từng loại dịch vụ có mức giá riêng biệt.
Việc lập dự phòng phải thực hiện theo đúng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 Hàng tồn kho.
Chênh lệch tăng ghi tăng dự phòng và ghi tăng giá vốn hàng bán; chênh lệch giảm hoàn nhập và ghi giảm giá vốn hàng bán.

Không được bù trừ giữa các mặt hàng

Yêu cầu tính theo từng loại vật tư, hàng hóa nghĩa là mặt hàng lãi không dùng để bù cho mặt hàng lỗ.

Gộp cả kho lại rồi so tổng giá bán ước tính với tổng giá gốc là cách làm sai, và thường làm số dự phòng bị thiếu.

Xóa nợ sau khi đã dùng hết biện pháp

Với khoản phải thu khó đòi kéo dài nhiều năm mà doanh nghiệp đã cố gắng dùng mọi biện pháp thu nợ vẫn không thu được, và xác định khách nợ thực sự không có khả năng thanh toán, thì doanh nghiệp có thể làm thủ tục bán nợ cho Công ty mua bán nợ hoặc xóa nợ trên sổ kế toán.

Việc xóa nợ phải thực hiện theo quy định của pháp luật và điều lệ doanh nghiệp.
Sổ nợ này vẫn được theo dõi trong hệ thống quản trị của doanh nghiệp.
Khoản đã xóa phải được trình bày trong thuyết minh Báo cáo tài chính.

Bốn việc nên làm cuối kỳ

Lập bảng tuổi nợ theo hợp đồng gốc, ghi rõ ngày đến hạn ban đầu và bỏ qua các lần gia hạn.
Tính giá trị thuần có thể thực hiện được cho từng mã hàng tồn kho, đặc biệt hàng chậm luân chuyển và hàng lỗi mốt.
Đối chiếu số dự phòng phải lập với số dư đang ghi trên sổ để xác định phần trích bổ sung hoặc hoàn nhập.
Kiểm tra từng loại dự phòng đã ghi đúng tài khoản chi phí đối ứng chưa.

Xem thêm: Nguyên tắc kế toán các khoản nợ phải thu

Nợ quá hạn bao lâu thì phải trích dự phòng?

Từ 6 tháng trở lên với mức chung: 30% cho khoản quá hạn từ 6 tháng đến dưới 1 năm, 50% từ 1 đến dưới 2 năm, 70% từ 2 đến dưới 3 năm, và 100% từ 3 năm trở lên.

Doanh nghiệp bán lẻ trả góp có mốc riêng không?

Có. Với khoản phải thu do bán lẻ hàng hóa trả chậm hoặc trả góp cho cá nhân: 30% từ 3 đến dưới 6 tháng, 50% từ 6 đến dưới 9 tháng, 70% từ 9 đến dưới 12 tháng, và 100% từ 12 tháng trở lên.

Gia hạn nợ cho khách thì có phải trích dự phòng nữa không?

Có. Thời gian quá hạn xác định căn cứ vào thời gian trả nợ gốc theo hợp đồng mua bán ban đầu, không tính đến việc gia hạn nợ giữa các bên.

Khách hàng phá sản mà nợ chưa đến hạn thì trích thế nào?

Doanh nghiệp tự dự kiến mức tổn thất không thu hồi được, tối đa bằng giá trị khoản nợ đang theo dõi trên sổ kế toán.

Dự phòng nợ phải thu ghi vào chi phí nào?

Chi phí quản lý doanh nghiệp. Phần hoàn nhập cũng ghi giảm chi phí quản lý doanh nghiệp.

Dự phòng giảm giá hàng tồn kho ghi vào đâu?

Ghi tăng giá vốn hàng bán khi trích bổ sung, và ghi giảm giá vốn hàng bán khi hoàn nhập.

Giá trị thuần có thể thực hiện được tính thế nào?

Bằng giá bán ước tính của hàng tồn kho trong kỳ sản xuất, kinh doanh bình thường trừ chi phí ước tính để hoàn thành sản phẩm và chi phí ước tính cần thiết cho việc bán.

Có được gộp cả kho để tính dự phòng không?

Không. Việc lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho phải tính theo từng loại vật tư, hàng hóa, sản phẩm tồn kho, và theo từng loại dịch vụ có mức giá riêng biệt với dịch vụ cung cấp dở dang.

Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ ngày 01/01/2026: Tài khoản 229 Dự phòng tổn thất tài sản.
Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 Hàng tồn kho.

Chia sẻ bài viếtFacebook Zalo X