Hướng dẫn quyết toán thuế thu nhập cá nhân theo quy định hiện hành

Cập nhật theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Thông tư 89/2026/TT-BTC

Quyết toán TNCN là bước xác định lại số thuế phải nộp của cả năm trên tổng thu nhập, đối chiếu với số đã tạm khấu trừ hằng tháng hoặc hằng quý, rồi nộp thêm hoặc đề nghị hoàn phần nộp thừa. Năm nay hai căn cứ tính thuế quan trọng nhất đều thay đổi, nên số liệu tính theo thói quen cũ gần như chắc chắn sai.

Mức giảm trừ gia cảnh

Tại khoản 1 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, giảm trừ gia cảnh gồm mức giảm trừ đối với người nộp thuế và mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc.

Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế. Đây là chỗ hay phát sinh chênh lệch khi hai vợ chồng cùng đăng ký một người con, và cơ quan thuế sẽ phát hiện khi đối chiếu dữ liệu toàn quốc.

Tại khoản 4 Điều 10, người phụ thuộc gồm con chưa thành niên, con là người mất năng lực hành vi dân sự, người khuyết tật không có khả năng lao động; và các cá nhân không có thu nhập hoặc có thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, bao gồm con thành niên đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề, vợ hoặc chồng không có khả năng lao động, bố mẹ đã hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động, và những người khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng.

Biểu thuế lũy tiến từng phần rút còn năm bậc

Tại khoản 2 Điều 9 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, biểu thuế lũy tiến từng phần áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được quy định như sau.

Biểu thuế được rút gọn và giãn khoảng cách giữa các bậc, nên bảng tính lương và phần mềm tính thuế xây theo biểu cũ sẽ cho kết quả sai ngay từ bậc thứ hai. Cần cập nhật công thức trước khi chạy bảng lương, đừng để tới kỳ quyết toán mới sửa.

Cách xác định thu nhập tính thuế

Tại khoản 2 Điều 8 Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15, thu nhập tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công là tổng thu nhập chịu thuế nhận được trong kỳ tính thuế, trừ đi các khoản sau:

• Các khoản đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với một số ngành, nghề phải tham gia bảo hiểm bắt buộc.
• Khoản đóng góp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ, không vượt quá mức do Chính phủ quy định.
• Giảm trừ gia cảnh cho bản thân và cho người phụ thuộc.
• Giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo và các khoản giảm trừ khác theo Điều 11 của Luật.

Thời điểm xác định thu nhập tính thuế là thời điểm tổ chức, cá nhân trả thu nhập cho người nộp thuế hoặc thời điểm người nộp thuế nhận được thu nhập, không phải thời điểm ghi nhận chi phí lương trên sổ kế toán. Khoản lương tháng 12 trả vào tháng 1 năm sau vì thế thuộc kỳ tính thuế của năm sau.

Thời hạn nộp hồ sơ quyết toán

Tại khoản 5 Điều 10 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, thời hạn nộp hồ sơ quyết toán được phân biệt theo người thực hiện quyết toán.

Với cá nhân trong năm dương lịch có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày nhưng tính trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên, thời hạn nộp hồ sơ quyết toán của năm đầu tiên là chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 04 kể từ ngày cuối cùng của tháng tính đủ 12 tháng liên tục.

Cá nhân thuộc trường hợp được ủy quyền quyết toán thuế theo quy định của pháp luật thuế TNCN thì gửi văn bản ủy quyền theo mẫu 08/UQ-QTT-TNCN cho tổ chức, cá nhân trả thu nhập trước khi tổ chức đó thực hiện quyết toán. Doanh nghiệp nên thu đủ văn bản ủy quyền trước khi lập hồ sơ, vì thiếu một bản là phần thu nhập của người đó không được đưa vào quyết toán thay.

Hai tình huống hay vướng